โรคเข่าเสื่อมคืออะไร? ทำความเข้าใจสาเหตุและกลไกของโรค

โรคข้อเข่าเสื่อมคืออะไร?

โรคข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) เป็นโรคที่เกิดจากการสึกหรอของกระดูกอ่อนที่ปกคลุมผิวข้อเข่า ซึ่งทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับแรงกระแทกและช่วยให้ข้อเข่าเคลื่อนไหวได้อย่างราบรื่น เมื่อกระดูกอ่อนเสื่อมสภาพลง กระดูกจะเสียดสีกันโดยตรง ทำให้เกิดอาการปวด บวม และข้อเข่าฝืด

โรคนี้พบได้บ่อยมากในผู้ที่อายุ 50 ปีขึ้นไป และพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย เนื่องจากโครงสร้างกระดูกและฮอร์โมนที่แตกต่างกัน ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลกระบุว่าโรคข้อเข่าเสื่อมเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักของความพิการในผู้สูงอายุทั่วโลก

กลไกการเกิดโรค

ข้อเข่าประกอบด้วยกระดูก 3 ชิ้นหลัก ได้แก่ กระดูกต้นขา (Femur) กระดูกหน้าแข้ง (Tibia) และกระดูกสะบ้า (Patella) ระหว่างกระดูกเหล่านี้มีกระดูกอ่อนปกคลุมอยู่ เมื่อกระดูกอ่อนเริ่มบางลงจากการใช้งานมากหรือจากอายุที่มากขึ้น น้ำเลี้ยงข้อจะลดลง ทำให้การหล่อลื่นภายในข้อไม่เพียงพอ ส่งผลให้เกิดการอักเสบเรื้อรังภายในข้อ

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดเข่าเสื่อม

• อายุ — ยิ่งอายุมากขึ้น กระดูกอ่อนก็ยิ่งเสื่อมสภาพตามธรรมชาติ
• น้ำหนักตัวเกิน — ทุก 1 กิโลกรัมที่น้ำหนักเพิ่มขึ้น ข้อเข่าต้องรับแรงกดเพิ่มขึ้นถึง 4 เท่า
• พันธุกรรม — หากคนในครอบครัวเป็นโรคข้อเข่าเสื่อม ก็มีโอกาสเป็นมากขึ้น
• อาชีพ — ผู้ที่ต้องยืนนาน นั่งยอง หรือยกของหนักเป็นประจำมีความเสี่ยงสูง
• การบาดเจ็บ — การบาดเจ็บที่ข้อเข่าในอดีตเพิ่มโอกาสเสื่อมเร็วขึ้น
• เพศ — ผู้หญิงมีโอกาสเป็นมากกว่าผู้ชาย โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน

ระดับความรุนแรงของโรคเข่าเสื่อม

แพทย์จะแบ่งความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อมออกเป็น 4 ระดับ ตามลักษณะที่เห็นจากภาพเอกซเรย์:

• ระดับ 1 (เริ่มต้น) — กระดูกอ่อนเริ่มบางลงเล็กน้อย อาจยังไม่มีอาการปวดชัดเจน
• ระดับ 2 (เล็กน้อย) — เริ่มมีอาการปวดเข่าเป็นครั้งคราว โดยเฉพาะหลังใช้งานหนัก
• ระดับ 3 (ปานกลาง) — ปวดเข่าบ่อยขึ้น ข้อเข่าเริ่มผิดรูป เดินลำบาก
• ระดับ 4 (รุนแรง) — กระดูกอ่อนหายไปเกือบหมด กระดูกเสียดสีกันโดยตรง ปวดมากและเคลื่อนไหวลำบาก

"การตรวจพบโรคเข่าเสื่อมตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และเข้ารับการรักษาอย่างถูกวิธี สามารถชะลอการเสื่อมสภาพของข้อเข่าได้อย่างมีประสิทธิภาพ" — นพ.วัฒนา