หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท — สาเหตุ อาการ และการรักษา — ทำความเข้าใจโรคและทางเลือกการรักษา

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทคืออะไร?

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Herniated Disc หรือ Prolapsed Disc) เป็นอาการที่เกิดขึ้นเมื่อแกนภายในของกระดูกหมอนรองกระดูก (Nucleus Pulposus) ทะลุออกมาจากเยื่อหุ้มด้านนอก (Annulus Fibrosus) แล้วกดทับเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการปวด อักเสบ และการแพร่กระจายอาการปวดลงตามเส้นประสาทนั้นๆ โรคนี้มักเกิดที่ส่วนหลังตอนล่าง (Lumbar Spine) แต่ก็สามารถเกิดขึ้นได้ที่ส่วนหลังตอนบน (Cervical Spine) และส่วนหลังตอนกลาง (Thoracic Spine) หมอนรองกระดูกคือ โครงสร้างหนวดที่อยู่ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละคน ทำหน้าที่เป็นตัวดูดซับการกระแทกและให้ความยืดหยุ่นแก่กระบวนการเสดล์

สาเหตุของหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

หมอนรองกระดูกเสื่อมเกิดจากปัจจัยหลายประการ การสึกหรอตามธรรมชาติเมื่อมีอายุมากขึ้นเป็นสาเหตุหลัก เนื่องจากเยื่อหุ้มด้านนอกสูญเสียความยืดหยุ่นและเปราะบาง การยก หรือเอียงร่างกายอย่างไม่เหมาะสม โดยเฉพาะการยก ชิ้นส่วนหนัก สามารถเพิ่มความเสี่ยง การนั่งหรือยืนอยู่ยาวนานในท่าเดียว ส่วนใหญ่เพราะการทำงานด้วยคอมพิวเตอร์เป็นเวลานาน นอกจากนี้ น้ำหนักตัวที่มากเกินความเหมาะสม ความอ่อนแรงของกล้ามเนื้อหลัง และการสูบบุหรี่ก็มีส่วนสำคัญ การบาดเจ็บในอดีตของด้านหลังหรือการเล่นกีฬาที่เข้ม๔งหนัด อาจเพิ่มความเสี่ยง นอกจากนี้ ความเคยชินต่อการวิดกระบวนการเสดล์อย่างไม่มีประสิทธิภาพ และการขึ้นบันไดหรือทำการออกแรง ก็สามารถเป็นสาเหตุได้

อาการที่ควรสังเกต

อาการของหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทนั้นขึ้นอยู่กับตำแหน่งและความรุนแรง ปวดหลังบริเวณล่างหรือกลางเป็นอาการแรก บางครั้งปวดไปทั่วกล้ามเนื้อสูง ปวดเสียดสีทั่วไปผ่านเสนห้องของขา (Sciatica) ในกรณีของหมอนรองกระดูกตอนล่างนั้น ผู้ป่วยอาจมีการพยักพยิงของกล้ามเนื้อหรือความเบาบางของขา ความเจ็บจากการกดเส้นประสาท อาจส่งผลถึงเท้า บางคนอาจมีสัญญาณติดขดหรือหมดสติ (Numbness) และเด่นเด็นหรือการเผาไหม้อาการปวดที่เกิดจากอาการบีบของเส้นประสาท ในบางกรณีร้ายแรง อาจมีผลต่อการควบคุมการขับปสสาวะหรือการถ่ายอุจจาระ ความแข็งตัวของกล้ามเนื้อหลังเป็นอีกอาการที่พบบ่อย

ทางเลือกการรักษาแบบไม่ผ่าตัด

การรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทแบบไม่ผ่าตัดเริ่มต้นด้วยการพักผ่อนและการปล่อยให้ร่างกายดำเนินการรักษาตนเอง โดยให้สำคัญต่อการหลีกเลี่ยงการทำให้เลวร้ายลง ยาเพื่อบรรเทาอาการปวด เช่น Ibuprofen หรือ Naproxen สามารถช่วยลดอาการบวมและปวด การประยุกต์ใช้น้ำแข็งในช่วงแรกและความอุ่นต่อมาจะช่วยอาการปวดและอัดตัวของกล้ามเนื้อ กายภาพบำบัดนั้นเป็นอย่างมาก และควรเน้นไปที่การทำให้เข้มแข็งของกล้ามเนื้อหลังและเส้นสาย (Stretching) ผู้เชี่ยวชาญอาจสั่ง Epidural Steroid Injection ซึ่งเป็นการฉีดยาสเตียรอยด์เข้าไปรอบกระดูกสันหลังเพื่อลดการอักษบและปวด บรรเทาอาการที่ยาวนานได้ 2-4 สัปดาห์หรืออาจยาวนานขึ้น ยาหลังบ้านอื่นๆ เช่น ยาล่องหลังแบบธรรมชาติหรือยาแบบกล้ามเนื้อเย็บความตึงตัวก็อาจช่วยได้ การปรับลักษณะการเลืองหลังและการลด Strain บนข้อเข่าหรือหลังเป็นอีกส่วนสำคัญของการรักษา เช่น การนั่งกับเก้าอี้ที่สนับสนุนหลังอย่างดี และการหลีกเลี่ยงการยกของหนัก

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์?

ควรพบแพทย์ทันทีเมื่อ มีปวดหลังที่รุนแรงและเข้มข้น โดยเฉพาะเมื่อรวมกับอาการเจ็บผ่านอาจทำให้ขา ความสำคัญอาจนำไปสู่ Cauda Equina Syndrome ซึ่งเป็นสถานการณ์ฉุกเฉินทางการแพทย์ มีการเสื่อมของความสามารถของเขาหรือปลายเท้าหรือความสูญเสียควบคุมของการขับปสสาวะและการถ่ายอุจจาระ ปวดเสียดสีอย่างรุนแรงที่ไปจากหลังลงมายังเท้า ตัวอักษรอักเสบถาวรตั้งแต่มากกว่า 6-8 สัปดาห์ แพทย์จะใช้การทดสอบประสาท การสัมผัส และการตรวจสอบการสะท้อน (Reflex) รวมทั้งการใช้ภาพเอกซเรย์ CT หรือ MRI เพื่อยืนยันการวินิจฉัย

"การพบแพทย์เร็วและการปฏิบัติตามแผนการรักษาแบบไม่ผ่าตัดอย่างสม่ำเสมอสามารถช่วยให้คุณหลีกเลี่ยงการผ่าตัดในกรณีส่วนใหญ่ การออกแบบที่ถูกต้องและความยินดีในการเปลี่ยนแปลงลักษณะการสอนเป็นสิ่งสำคัญต่อความสำเร็จ" — นพ.วัฒนา